دارو درمانی یا روان‌درمانی ؟

مقدمه

امروزه ثابت شده است که ظهور انواع مشکلات روحی می‌تواند روی جسم نیز تأثیر مستقیم بگذارد و خود عاملی شود در جهت ابتلا به بیماری‌های مختلف و از طرف دیگر مشکلات جسمی نیز می تواند منشاء مشکلات روحی باشد.در این مطلب قصد داریم به بررسی ارجحیت دارو درمانی یا روان‌درمانی بپردازیم.

در یک نگاه

سخن گفتن در مورد اینکه در اختلالات روانی و بیماری‌های اعصاب و روان کدام درمان ارجحیت دارد، بدون پرداختن به علل ایجاد‌کننده این اختلالات چندان عاقلانه و صحیح به نظر نمی‌رسد. تا زمانی که از علل و عوامل ایجاد‌کننده یک مشکل آگاهی نداشته باشیم، قاعدتا ارائه راه‌حل آن یا ممکن نخواهد بود یا در بهترین شرایط تیری خواهد بود در تاریکی که می‌تواند حداکثر، نقش مسکن داشته باشد…
اگر بخواهیم به سوال اساسی دارو درمانی یا روان‌درمانی؟ پاسخ دهیم، باید حداقل نگاهی اجمالی به علل ایجاد‌کننده و عوامل دخیل در اختلالات اعصاب و روان داشته باشیم تا با سهولت بیشتری بتوانیم به این سوال پاسخ دهیم.
از گذشته تا امروز، آدمی در مواجهه با بیماری‌های اعصاب تئوری‌های مختلفی داشته و با توجه به نبود دانش کافی در این زمینه، معمولا اختلالات روانی را به عوامل ماوراء‌الطبیعه نسبت می‌داده و با تصور علل متافیزیکی، برای درمان این بیمار‌ی‌ها به روش‌هایی مانند «جادو»، «دعا» و آیین‌های خاصی برای خارج کردن عوامل خبیث و شیاطین و اجنه متوسل می‌شده است اما با پیشرفت دانش بشری و آگاهی در مورد علل واقعی این اختلالات، استفاده از این نوع درمان‌ها کمرنگ‌تر شده‌اند.

در حال حاضر می‌دانیم که بیماری‌ها و اختلالات روانی از مجموعه‌ای از علل سه‌گانه «زیستی»، «روانی» و «اجتماعی» به وجود می‌آیند که سهم هر کدام از علل فوق در افراد و بیماری‌های مختلف، متفاوت است. می‌خواهم این قضیه را با یک مثال ساده بیشتر روشن کنم. اگر مکانی عاری از هر ماده قابل‌اشتعال را در نظر بگیریم، وجود یک چوب کبریت شعله‌ور حادثه مهمی به وجود نخواهد آورد.
حتی اضافه کردن کمی ماده قابل اشتعال مانند نفت هم آتش خیلی بزرگی ایجاد نخواهد کرد فقط آن مقدار نفت می‌سوزد و گرمایی تولید می‌کند اما اگر این مکان یک انبار چوب باشد، چطور؟ واضح است که اضافه کردن کمی نفت و وجود چوب کبریتی شعله‌ور، یک آتش‌سوزی مهیب به راه خواهد انداخت. اگرچه شاید تشبیه اختلالات روانی به این واقعه کمی ساده‌انگارانه باشد،
اما می‌تواند درک ما را از این قضیه بهتر کند. به این مفهوم که نبود هر یک از عوامل سه‌گانه فوق «چوب کبریت، نفت و چوب» یا مانع آتش‌سوزی می‌شود یا اینکه از ایجاد یک آتش‌سوزی بزرگ جلوگیری خواهد کرد.
عوامل سه‌گانه «زیستی، روانی و اجتماعی» هم تا حدودی همین حالت را دارند. به فرض فقدان استعداد زیستی و ژنتیکی، عوامل روانی و اجتماعی نمی‌توانند اختلال خیلی عمیق و وسیعی ایجاد کنند. زمینه زیستی و ژنتیکی به تنهایی و در غیاب استرس‌های روانی و اجتماعی شاید تا آخر عمر در حد یک زمینه باقی بماند و اختلالی را به وجود نیاورد.

1- اختلالات روانی و جنبه زیستی

در جنبه زیستی اختلالات روانی، تعادل زیستی واسطه‌های عصبی (نوروترانسمیتر‌ها) در مغز به هم می‌ریزند و واسطه‌های عصبی عمده «سروتونین»، «دوپامین»، «نوراپی نفرین» و «استیل کولین» نقش اصلی را بر عهده دارند. داروها موادی هستند که می‌توانند این تعادل به هم ریخته را دوباره به حالت طبیعی خود بازگردانند و باعث بهبودی و فروکش کردن اختلالات روانی شوند.
البته چون هنوز دانش بشری در این زمینه کامل نیست، شاید لازم باشد راهی طولانی‌تر را طی کنیم تا داروهایی بهتر و با عملکرد اختصاصی‌تر روی یک ناقل عصبی خاص تولید شود بنابراین این داروها چیزی فراتر از ساختار اولیه مغز و ذهن آدمی بر آن تحمیل نمی‌کند.

2- اختلالات روانی و جنبه روانی

وقتی جنبه‌های «روانی» اختلال‌های اعصاب مطرح می‌شود، صحبت از آثار روان‌شناختی، نوع تعامل فرد با افراد مهم زندگی خود مثل پدر، مادر، خواهرها و برادرها، دوستان و مربیان و… به‌ویژه در دوران کودکی و الگوی روابط و تعامل او با دیگران است. همچنین آثار تربیتی والدین و آموزگاران و یادگیری‌های فردی و اجتماعی و سیستم ارزشی و پاداش و تنبیه فرد نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.
صحبت از باورهای فرد در مورد خود و جهان اطراف خود که بر اساس این پس زمینه‌های اندیشه، سخن می‌گوید و رفتار می‌کند.
با توجه به این تئوری، یعنی دخالت عوامل سه‌گانه در ایجاد اختلالات روانی، یکی دیگر از جنبه‌های اختلالات روانی جنبه‌های روانی ذکر شده است که به توجه نیاز دارد. اینجاست که انواع روان‌درمانی‌ها و مکاتب مختلف آن پا به عرصه درمان می‌گذارند و لزوم وجود آنها برای بهبود هرچه بیشتر اختلالات روانی احساس می‌شود.
البته آثار روان‌درمانی هم در نهایت به‌صورت زیستی و بیولوژیک خود را در مغز نشان می‌دهد. شاید مثالی ساده قضیه را روشن‌تر کند؛ فردی که به دلیل داشتن والدینی سختگیر همیشه آموخته است خود را دست‌کم بگیرد و اعتمادبه‌نفس کافی و لازم نداشته باشد، همیشه در مواجهه با مشکلات یک الگوی رفتاری خواهد داشت.
او همیشه منفعلانه با مشکلات برخورد خواهد کرد و خود را متکی به دیگران خواهد دید و به علت عدم اعتماد به کارایی و توانایی خود استقلال فکری و ذهنی نخواهد داشت بنابراین در اثر احساس عدم کفایت و ناتوانی دچار حس افسردگی و سرخوردگی می‌شود. اینجاست که روان‌درمانی به کمک ما می‌آید و فرد را از این تحریف‌های شناختی و باور‌های نادرست آگاه و با آگاهی دادن برای اصلاح، به او کمک می‌کند.
البته در این وادی انواع مختلف روان‌درمانی وجود دارد که با توجه به نوع مشکلات، ساختار شخصیتی بیمار و توانایی‌های درمانگر نوع روان‌درمانی انتخاب می‌شود.

3- اختلالات روانی و جنبه اجتماعی

جنبه اجتماعی اختلالات روان‌شناختی عواملی چون انواع استرس‌ها و نابسامانی‌های اجتماعی چون بیکاری، ناامنی‌های اجتماعی، مشکلات اقتصادی و فرهنگی، فشار‌های سیاسی و… را شامل می‌شود که البته این جنبه چیزی فراتر از توانایی روان‌پزشکان و روان‌شناسان است و باید سازمان‌ها و ارگان‌های مرتبط در این راستا وارد عمل شوند و تلاش در جهت بهبود شرایط کنند.
پس می‌توان گفت چون علت‌ ابتلا به بیماری‌های روانی یک علت نیست، پس درمان آن نیز یک درمان واحد نخواهد بود و لازم است برای بهبود بهینه این اختلالات به سه عامل دخیل در پدید آمدن این اختلالات توجه شود. حالا می‌توانیم بار دیگر سوالمان را با دید دیگری از خودمان بپرسیم: «دارو درمانی یا روان‌درمانی؟»

مزایا و معایب روان‌درمانی و  دارو درمانی

دارو درمانی و روان‌درمانی در کنار مناقشاتی که با هم دارند، همیشه باهم تعامل داشته و تکمیل کننده همدیگر هستند. در جدول زیر مزایا و معایب هر دور روش بیان شده است، متخصصان با اشراف بر این موارد بهترین درمان را توصیه می کنند.

دارو درمانی 

روان‌درمانی

معایب مزایا معایب مزایا
احتمال بازگشت بیماری در صورت ترک دارو هزینه پایین تر دارو درمانی نسبت به مجموعه روانشناسی لیبرا هزینه بالاتر از دارو درمانی به دلیل عدم پوشش بیمه های رسمی کشور تمرکز به روی مشکل، توجه روانشناس به ابعاد زندگی فرد
اثر کوتاه مدت اثر فوری زمان بر بودن اثر طولانی مدت و پایدار
حل نشدن ریشه ای مشکلات عدم نیاز به مراجعه دائم به پزشک یا روانشناس

افزایش اعتماد به نفس و ارتباط دائم با یک درمانگر حامی و شنونده
وابستگی به دارو و کاهش اعتماد به نفس تحت پوشش بودن توسط بیمه ها

عدم امکان وابستگی به دارو و یادگیری مهارت های خاص برای برطرف کردن مشکل

 

چه زمانی باید دارو مصرف کرد؟

زمانی که روان‌درمانی برای شما ثمر بخش نباشد، اختلال شما شدید باشد یا اختلال شما همزمان به روان‌درمانی و دارو درمانی نیاز داشته باشد، دارو تجویز خواهد شد. باید بپذیرید که بعضی از اختلالات بدون وجود دارو به طور کامل درمان نمی شود یا درمان آن بسیار سخت است. زمانی که استفاده از دارو لازم باشد، مقاومت در مصرف آن، باعث عدم موفقیت درمان و تشدید مشکلات می شود.

چه کسانی صلاحیت تجویز دارو های روانپزشکی را دارد؟

تنها کسانی که می توانند دارو های اعصاب و روان را تجویز یا توصیه کنند روانشناسان، روان پزشکان و متخصصین اعصاب و روان می باشند. البته روانشناسان اجازه تجویز ندارند اما آن ها می توانند تشخیص دهند برای درمان نیاز به دارو وجود دارد یا نه. مراحل خوردن دارو به این شکل است که شما ابتدا توسط یک روانشناس، مصاحبه و درمان می شوید. در صورتی که روان‌د‌رمانی کافی نبود، روانشناس شما را به متخصصین روانپزشکی ارجاع و بر اساس پرونده شما، تجویز صورت می گیرد.

پیشنهاد

سعی کنید قبل از مصرف هر گونه دارو، با روانشناس صحبت و رواندرمانی را در کنار دارو درمانی روانی ادامه دهید.
و درنهایت بدانید: شما تنها یکبار زندگی میکنید پس برای درمان اختلالات روانپزشکی نگران قضاوت و نگاه دیگران نباشید، مهمترین چیز سلامت و آرامش خودتان است.

 

منابع

honarehzendegi.com

psychnews.ir

salamati.ir

کتاب:داروهای اعصاب و روان و مواد موثر برروان نوشته:سید ابوالقاسم مهری‌نژاد

 

نویسنده: لیلی سادات شریف

فیسبوک توییتر گوگل + لینکداین تلگرام واتس اپ کلوب

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *